تاریخ تولد و رحلت حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها)

تولد و رحلت (شهادت) حضرت معصومه (سلام الله علیها) در چه تاریخی رخ داده است؟


در منابع متقدم از ولادت و رحلت حضرت معصومه (سلام الله علیها) خبر دقیقی بدست نمی‌آید؛ با جستجو در منابع، دو قول بدست آمد که مرجع و مستند دیگر کتب گشته‌اند؛ مورد اول: دو نقل از کتب اهل سنت: کتاب «لواقح الانوار فی طبقات الاخیار» از عبدالوهاب شعرانی شافعی (898-973)1و کتاب «نزهة الابرار فی نسب اولاد الائمة الاطهار»2از سید موسی برزنجی شافعی مدنی، است که بیشتر منابع به این دو کتاب استناد کرده و ارجاع داده‌اند.3  
طبق نقل این منابع ولادت حضرت معصومه (سلام الله علیها) در اول ماه ذیقعدة سال 183ه.ق در مدینه؛ و رحلت ایشان در دهم ربیع الثانی سال 201ه.ق در شهر قم به وقوع پیوسته است.4  
مورد دوم، نظر صاحب مستدرک سفینه البحار: که معتقد است اول ذیقعده سال 173ه.ق تاریخ ولادت حضرت معصومه (سلام الله علیها) و دوازدهم ربیع الثانی سال 201ه.ق تاریخ رحلت ایشان است. 5
 برخی برای این نظر مؤیداتی ذکر کرده‌اند که نقدی بر نظر اول نیز است: حضرت موسی‌بن‌جعفر در سال 179 دستگیر و حداقل چهار سال در  زندان به سر برده و در سال 183ه.ق به شهادت رسیده‌اند؛6  با این حال نمی‌توان فرض کرد با توجه به اینکه حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) بزرگترین دختر موسی‌بن‌جعفر در بین چهار دختر ایشان که فاطمه نام داشتند، بودند در سال 183 به دنیا آمده باشند7
از این‌رو به نظر می‌رسد قول اول ذیقعده سال 173ه.ق در ولادت ایشان به واقع نزدیکتر باشد؛ همچنین با توجه به تاریخ مهاجرت امام رضا(علیه السلام) در سال 200ه.ق از مدینه به ایران و اینکه حضرت معصومه (سلام الله علیها) یکسال پس از ایشان بطرف قم حرکت کردند؛ سال 201ه.ق تاریخ رحلت ایشان است، ولی مؤیدی برای ترجیح در یکی از دو قول بالا در روز و ماه بدست نیامد.
در علت رحلت (شهادت) حضرت معصومه (سلام الله علیها) دو قول وجود دارد:
1. از شدت ناراحتی کشته شدن برادرانش در ساوه، بیمار و پس از چند روز از دنیا رفتند؛
2. با سمّی که به دستور مأمون در ساوه به ایشان خورانده بودند به شهادت رسید8

پی‌نوشت:

  1. حاجی خلیفه، (بی تا)، کشف الظنون، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج2، 1567؛ سبحانی، جعفر (بی تا)، موسوعة طبقات الفقهاء، مؤسسه امام صادق(ع)، بی جا، ج10، ص145-146.
  2. امین، محسن (بی تا)، الذریعه، اسماعیلیان قم و اسلامیه تهران، ج24، ص107.
  3. مالکی، ابن¬صباغ (1422ق)، الفصول المهمة، قم، دارالحدیث، ج2، ص962 (پاورقی)؛ بحرانی، عبدالله(بی تا)، عوالم العلوم و المعارف، قم، مؤسسه امام مهدی، ج21، ص328 (پاورقی)؛ شبراوی، جمال الدین (1422ق)، الاتحاف بحب الاشراف، قم، دارالکتب، ص311 (پاورقی)؛ شاکری، حسین (1417ق)، موسوعة المصطفی و العترة، قم، الهادی، ج11، ص28؛ و همو (بی تا)، العقیلة و الفواطم، بی جا، مؤلف، ص198.
  4. این دو منبع اکنون در دسترس نیست و طبق نقل مهدی پور، علی اکبر (1374ش)، کریمه اهلبیت، قم، نشر حاذق، ص99، نسخه خطی آن¬ها در مدینه منوره موجود بوده است.
  5. نمازی شاهرودی، علی (1418ق)، مستدرک سفینة البحار، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم، ج8، ص261-262.
  6. قمی، حسن بن محمد (1361ش)، تاریخ قم، تهران، توس، ص199.
  7. مهدی پور، کریمه اهلبیت، ص101-103.
  8. حسینی عاملی، جعفر مرتضی (1398ق)، حیاة امام رضا(ع)، قم، دارالتبلیغ اسلامی، ص428.

نظرات

captcha