«سرّ الله» لقب حضرت فاطمه «سلام الله علیها»

سؤال:

آیا نوع زن «سرّ الله» است یا این لقب فقط مخصوص حضرت فاطمه «سلام الله علیها» است؟

پاسخ:

«سرّ» در لغت به معنای «امر پنهان و پوشیده» است که بر پنهان کردن و مخفی نگه داشتن آن اصرار باشد. چنانچه بنابر آیه شریفه « فَأَسَرَّها يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَ لَمْ يُبْدِها لَهُم »(یوسف/77) حضرت يوسف عليه‌السلام بر مخفی نگه داشتن ماجراي خود از برادرانش اصرار داشت و آن را آشكار نكرد. راغب اصفهانی می گوید :«واژه سرّ در مخفى كردن مواد محسوس و مادّيّات يا معانى هر دو به كار مى‏رود».

«سرّ الله» به امور غیبی گفته می شود که فقط خداوند از آن آگاه است و بر محجوب و مخفی بودن آن تأکید باشد. در روایات شیعی از حضرات معصومین علیهم السلام به عنوان «موضع سرّ الله» یاد شده است یعنی ایشان محل نگهداری اسرار الهی هستند چنانچه امام صادق علیه السلام می فرماید:« يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ عِنْدَنَا وَ اللَّهِ سِرّاً مِنْ سِرِّ اللَّهِ‏ ...» و در جای دیگر می فرماید:« يَا خَيْثَمَةُ نَحْنُ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ وَ ... وَ مَوْضِعُ سِرِّ اللَّهِ‏ وَ ...».

بر این اساس در مورد «موضع سرّ الله» بودنِ فاطمه زهرا سلام الله علیها شکی نیست چنانچه در نحوه خلقت ایشان از طعام بهشتی، در حمل حضرت در شکم مادر، در ازدواج با امیرالمؤمنین علی علیه السلام، در ولادت حسنین علیهما السلام توسط آن حضرت، و در شهادت و تدفین آن حضرت و حتی پنهان بودن قبر مبارک شان، سرّی نهفته است که تا قیام قیامت مکشوف نخواهد شد.

 در صلوات خاصه حضرت فاطمه علیها سلام: « اللّهمّ إنّی أسألُکَ بِحَقِّ فاطمةَ و أبِیها و بَعلِها و بَنِیها و السِّرِّالمُستَودِعِ فِیها» آمده که خداوند سرّی را در ایشان به ودیعه گذاشته است؛ در مورد ماهیت این سرّ، علما احتمالات گوناگونی را بیان کرده اند؛ از جمله: اسم اعظم الهی، علوم ربانی حضرت زهرا سلام الله علیها، امر ائمه اطهار علیهم السلام، حلقه وصل بودن حضرت زهرا سلام الله علیها بین نبوت و امامت، ظهور امامت و ولایت از نسل حضرت زهرا سلام الله علیها، امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف البته قابل ذکر است حقیقت «سرّ» به پنهان ماندن آن است و هرگز کسی نمی تواند از آن آگاه شود بنابراین هیچ کدام از این احتمالات قابل اعتماد نیستند.

و اما در مورد «سرّ الله»بودن نوع «زن» نه تنها هیچ سند روایی وجود ندارد بلکه دلیلی هم بر اختصاص این لقب به نوع زن نیست اما می توان با توجه به جایگاه زن در نظام آفرینش، برای «موضع سرّ الله» بودنِ او احتمالاتی را برای بیان نمود از جمله اینکه:

الف) خلقت انسان که از اسرار پیچیده الهی است بوسیله زن انجام می شود البته هرچند که بر اساس آیات :« نَحْنُ خَلَقْناكُمْ فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ. أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ. أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ ؛ ما شما را آفريديم، چرا كه آفرينش مجدد را تصديق نمى‏كنيد؟ آيا از نطفه‏اى كه در رحم مى‏ريزيد آگاهيد؟ آيا شما آن را (در دوران جنينى) آفرينش پى در پى مى‏دهيد، يا ما آفريدگاريم؟» خالقیت از شئون الهی است اما این صفت الهی در زن تجلی نمود.

ب) زنان، خاستگاه بسیاری از کمالات، زیبایی ها و سعادت های آدمی هستند. امام خمینی رحمه الله علیه می فرماید: « زن انسان است، آن هم یک انسان بزرگ، زن مربی جامعه است. از دامن زن انسان ها پیدا می شوند، ... سعادت و شقاوت کشورها بسته به وجود زن است. زن با تربیت صحیح خودش انسان درست می کند و با تربیت صحیح خودش کشور را آباد می کند. مبدأ همه سعادت ها از دامن زن بلند می شود. زن مبدأ همه سعادت ها باید باشد».

ج) زن، بنیانگذار محرمیت و وابستگی خانوادگی است چون افراد یک فامیل یا از یک رحِم متولد شده اند یا با واسطه به یک رحِم مرتبط هستند. طبق نظر برخی از عارفان ، «رحِم» از «رحمان» مشتق شده و جلوة اسم «الرحمن» الهی است و «صله رحم» در حقیقت پیوند با اسم الرحمن است و کسی که قطع رحِم کند از رحمت خداوند محروم می شود به همین دلیل در روایات متعددی بر صله رحم تأکید شده است.

نتیجه:

1ـ امور غیبی که فقط خداوند از آن آگاه است و بر محجوب و مخفی بودن آن تأکید دارد «سرّ الله» نامیده می شود.

2ـ در روایات گوناگون، معصومین علیهم السلام به عنوان «موضع سر الله» معرفی شده اند یعنی محل نگهداری اسرار الهی پس حضرت فاطمه علیها سلام که از معصومین است «موضع سر الله» می باشد.

3ـ در اختصاص لقب «سرالله» به نوع زن، هیچ دلیل نقلی و عقلی وجود ندارد بلکه با توجه به جایگاه زن در نظام آفرینش که مظهر خالقیت و رحمانیت الهی است و خداوند با خلق رحِم در او، أسرار تولید نسل آدمی را در زن به ودیعه گذاشته است، می توان از او به عنوان محل و موضع سرّ الله یاد کرد.


پی‌نوشت:

1. ابن منظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، بیروت، دارالفکر، چاپ سوم، ج4، ص 356.

2. جوادی آملی، عبدالله، ادب فناي مقربان، قم، انتشارات اسراء، ج، 3، ص 435.

3. راغب اصفهانى، حسين بن محمد، 1374ش، ترجمه و تحقيق مفردات الفاظ قرآن - تهران، چاپ: دوم، ج‏2 ؛ ص201.

4. كلينى، محمد بن يعقوب، 1407 ق، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، ج‏1، ص402.

5. صفار، محمد بن حسن، 1404 ق، بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم - ايران ؛ قم، چاپ: دوم، ج‏1، ص57.

6. رک: قمی، شیخ عباس، 1376ش، منتهی الآمال، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ دهم، ج1، صص247 ـ 465.

7. این صلوات به امام معصوم علیه السلام مستند نیست و مرحوم شیخ انصاری آن را نقل کرده است با این حال، محتوای آن را می توان در برخی روایات یافت چنانچه امام صادق علیه السلام در مقام تمجید شخصیت حضرت فاطمه سلام الله علیها فرمود:...«فَيَرَوْنَهَا قَائِمَةً فِي مِحْرَابِهَا وَ قَدْ زَهَرَ نُورُ وَجْهِهَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا وَ عَلَى أَبِيهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنِيهَا؛ پس او(حضرت) را می بینی در محرابش در حالی که نور صورتش درخشنده است درود خدا بر او، پدر، همسر و فرزندانش» (مجلسی، محمد باقر ، 1404 ه ق، بحار الانوار الجامعه لدرر الاخبار، بیروت، انتشارات موسسه الوفاء ج 43، ص 12 ) البته از آنجایی که شیخ انصاری با امام زمان علیه السلام در ارتباط بود بعید نیست که این صلوات را از حضرت علیه السلام دریافت کرده باشد.

8. رک: مسعودي، محمدفاضل، ۱۴۲۰ق، الاسرار الفاطميه، قم الزائر الروضه المقدسه، صص 38 ـ 54.

9. رک: جوادی آملی، عبدالله، 1377ش، زن در آیینه جمال و جلال، قم، نشر إسراء، چاپ سوم، ص34.

10. خمینی، روح الله، 1376ش، جایگاه زن در اندیشه امام خمینی، قم، انتشارات موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تبیان دفتر8، ص57.

11. رک: جوادی آملی، زن در آیینه جمال و جلال، همان، صص 38 ـ 42.

12. رک: حسن زاده آملی، حسن، 1386ش، شرح فصوص الحکم داود قیصری، قم، بوستان کتاب، چاپ دوم، ج2، ص 1393.

13. صادقی ارزگانی، محمدامین، 1389ش، زن در آیینه عرفان، قم، موسسه بوستان کتاب، چاپ اول، ص 122.

نظرات

captcha