رابطه نماز و هدف خلقت
1. هدف از خلقت، همان هدف انسان‌؛ یعنی رسیدن به آرامش و رستگاری است و فقط نزد خداوند یا همان کمال مطلق حاصل می‌شود. 2. سریع‌ترین و بهترین راه رسیدن به کمال مطلق، گفت وگو با اوست که فطرت انسان آن را می‌شناسد و می‌خواهد. حاصل این ارتباط و گفت وگو، شباهت صفاتی با مطلوبِ حقیقی انسان است. 3. تقرب و شباهت به معبود؛ یعنی تقرب و شباهت به کمال که خواسته واقعی همه انسان‌هاست؛ ازاین‌رو، نماز مسیر مستقیم به‌سوی کمال مطلق است. 4. نماز؛ مظهر نياز، خضوع، اطاعتِ مخلوق از خالق و تسليم امر خدا بودن است و از همین جهت مانند چراغی روشن برای مسیری است که انسان به سوی کمال می‌پیماید. 5. نمازگزار با کمک اذکار نماز در نام‌های نیک و صفات برتر خداوند سیر می‌کند و این حرکت مقدمه تقرب الهی یا همان راز نماز است. 6. نماز راهی برای افزایش معرفت انسان نسبت به خداوند است که با اراده و اختيارِ خود انسان انجام می‌شود.

سؤال:

با توجه به اینکه هدف از خلقت رسیدن به کمال و سعادت است، نماز چگونه این هدف را تأمین می‌کند؟

پاسخ: 

در بینش توحیدی اسلام و سایر ادیان توحیدی، انسان موجودی است که به ‌سوی کمال و لقای پروردگار در حرکت است.1 خداوند متعال همه اسباب به سلامت طی کردن این مسیر و عدم انحراف انسان را در اختیار او قرار داده است. از بارزترین مصادیق و کامل‌ترین این اسباب، نماز است که به‌گونه‌های مختلف به یاری انسان می‌آید.

نماز؛ مظهر نياز، خضوع، اطاعتِ مخلوق از خالق و تسليم امر خدا بودن است و از همین جهت مانند چراغی است كه مسیر طولانی و پرخطر آدمی را روشن می‌سازد. هدف از خلقت که رساندن موجودات به کمال است، چیزی جدای از هدف انسان‌ در زندگی نیست؛ انسان همواره در جستجوی دانایی و توانایی، آن هم به‌طور مطلق و نامحدود است و این علم و قدرت را جهت دستیابی به لذت، آرامش و سعادت نامحدود می‌خواهد. روشن است که دنیای محدود، محل علم و قدرت نامحدود نیست، از طرفی انسان‌ها ذات اقدس الهی را وجودی دارای علم، قدرت و حیات مطلق می‌شناسند؛ ازاین‌رو، باید برای کسب دانایی و توانایی مطلق به منبع و سرچشمه الهی مرتبط شوند و نهایت آرزوی خود را ارتباط و نزدیکی به او قرار دهند.2 ارتباط، شباهت می‌آورد، مانند دوستان صمیمی یا همسرانی که در اثر ارتباط پیوسته با یکدیگر، شبیه هم می‌شوند. البته خداوند متعال بشر را رها نکرده و نحوه ارتباط مؤثر برای تقرب به خویش را در آیینی به‌نام نماز به انبیا ارسال نموده است. انسان به‌تدریج با ارتقای روحی از نماز لذت می‌برد و دنیا در نظرش کوچک و حقیر می‌شود؛ پس نمازی که خود اطاعت الهی است، راهی به سوی کمال و تقرب بیشتر نیز به‌شمار می‌رود؛ دست انسان را گرفته، به مقصد نهایی و رستگاری می‌رساند.3 به این ترتیب هدف انسان که همان هدف خلقت و رسیدن به کمال است، با نماز حاصل می‌شود.

نماز، ذكرهايي دارد و نمازگزار با کمک اذکار نماز در نام‌های نیک و صفات برتر خداوند سیر می‌کند4 و این حرکت مقدمه تقرب الهی یا همان راز نماز است که نمازگزار را با همه فروتنی، گرد عرش ملکوت قرار می‌دهد.5 انسان برای رسیدن به هدف اصلی و نهایی آفرینش یا همان رسیدن به آخرین درجات کمال و قرب الهی، نیازمند شناخت خالق و نیز بندگی و اطاعت از اوست؛ نماز مقدمات رسیدن به این هدف نهایی و عالی و زمینه‌های لازم برای انتخاب آزادانه راه درست زندگی را فراهم می‌آورد؛ ازاین‌رو، نماز راهی به سوی معرفت افزایی خداوند به‌شمار می‌رود که با اراده و اختيارِ خود انسان انجام می‌شود و البته نحوه خواندن چنین نمازی که موجب معرفت و تقرب بیشتر به خداوند است، در دین اسلام بیان شده است.6

نتیجه‌:

1. هدف از خلقت، همان هدف انسان‌؛ یعنی رسیدن به آرامش و رستگاری است و فقط نزد خداوند یا همان کمال مطلق حاصل می‌شود.

2. سریع‌ترین و بهترین راه رسیدن به کمال مطلق، گفت وگو با اوست که فطرت انسان آن را می‌شناسد و می‌خواهد. حاصل این ارتباط و گفت وگو، شباهت صفاتی با مطلوبِ حقیقی انسان است.

3. تقرب و شباهت به معبود؛ یعنی تقرب و شباهت به کمال که خواسته واقعی همه انسان‌هاست؛ ازاین‌رو، نماز مسیر مستقیم به‌سوی کمال مطلق است.

4. نماز؛ مظهر نياز، خضوع، اطاعتِ مخلوق از خالق و تسليم امر خدا بودن است و از همین جهت مانند چراغی روشن برای مسیری است که انسان به سوی کمال می‌پیماید.

5. نمازگزار با کمک اذکار نماز در نام‌های نیک و صفات برتر خداوند سیر می‌کند و این حرکت مقدمه تقرب الهی یا همان راز نماز است.

6. نماز راهی برای افزایش معرفت انسان نسبت به خداوند است که با اراده و اختيارِ خود انسان انجام می‌شود.

پی نوشت ها:

  1. «انا لله و انا الیه راجعون» بقره/156.
  2. خمینی، روح‌الله (1380) شرح چهل حديث. بیست و چهارم، قم: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ص 182.
  3. جوادی آملی، عبدالله (1390ش) رازهای نماز. ترجمه: علی زمانی، هفدهم، قم: اسرا، ص 10.
  4. «فَإِنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه وآله قَالَ الْمُصَلِّي‏ يُنَاجِي‏ رَبَّهُ» (مجلسى، محمد باقر (1403ق) بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. ج68، دوم، بیروت: دار إحياء التراث العربي، ص 216.)
  5. جوادی آملی، عبدالله (1390ش) رازهای نماز. ترجمه: علی زمانی، هفدهم، قم: اسرا، ص 120.
  6. می‌توان گفت نماز هم لطف مقرب است و هم لطف محصل. (حلی، حسن‌بن‌یونس (1382ش) کشف المراد فی شرح تجریدالاعتقاد. تعلیق جعفر سبحانی، دوم، قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، ص 107.)

نظرات

captcha