حضانت
فلسفه حضانت کودک، رعایت مصلحت والدین و کودک است که از نظر قانون اسلامی، حضانت هم حق و هم تکلیف است و برای آن شرایطی مانند اسلام، عقل، سلامتی از بیماری‌های مزمن و مسری و... قرار داده شده است.

سؤال:

چرا اسلام با نادیده گرفتن عواطف مادرانه، حضانت فرزند را بر عهده مرد قرار داده است؟

پاسخ:

حضانت به معنای حفظ و نگهداری، قرار گرفتن در کنار کودک، دایه‌گری کردن برای او، پرورش و پرستاری کردن از کودک است.1

مشهور فقها معتقدند حضانت پسر تا دو سال و دختر تا هفت سال برعهده مادر است و پس از آن به پدر واگذار می شود.2 به موجب مادّه‌ 1169 قانون مدنی اصلاحی، مقرر گردید: برای حضانت و نگهداری طفلی که والدین او جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند، مادر تا 7 سالگی اولویت دارد و پس از آن تا رسیدن به سن بلوغ، حضانت فرزند و تأمین مخارج او برعهده پدر است. پس از رسیدن به سن بلوغ، فرزند، خود تصمیم مي‌گیرد که با کدام یک از والدین خویش زندگي کند.

فلسفه حضانت

حکم حضانت مانند سایر احکام الهی بر اساس مصالح بندگان وضع شده است؛ با مراجعه به منابع فقهی و حقوقی روشن می‌شود:

1. مهم‌ترین فلسفه حضانت، رعایت «مصلحت کودک» است؛ کودک از زمان تولد به کسی احتیاج دارد که نسبت به تربیت، رشد، نگهداری و انجام کارهایش اقدام کند.3

2.  يکی دیگر از فلسفه‌های حضانت، رعایت «مصلحت مادر» است؛ به این صورت که جدا شدن کودک از مادر در یک سن مشخص و قرار گرفتن تحت سرپرستی پدر؛ از باب ظلم به مادر نیست؛ بلکه اسلام می‌خواهد مادر بدون محدودیت برای زندگی آینده‌اش تصمیم بگیرد.

 3. یکی دیگر از فلسفه‌های حضانت، اهرم کنترل طلاق است. اگر مردی مطمئن باشد که بعد از طلاق، وظیفه نگهداری کودکان و مسئولیت‌های ناشی از آن به عهده مادر قرار می‌گیرد، به آسانی می‌تواند همسر خود را طلاق دهد. این حکم تا حد زیادی راه طغیان را بر این‌گونه اشخاص می‌بندد.4

حق يا تکليف بودن حضانت

اگــر حضانت، حق باشد، در این صورت هریک از والدیــن که حق حضانت بر عهده اوست؛ می‌تواند آن را به دیگری واگذار کند؛ اما اگر حضانت، تکلیف باشد، کســی که سرپرســتی طفل بر عهده او گذاشته شــده، نمی‌تواند از این تکلیف شانه خالی کند یا اجرای آن را محدود سازد یا به دیگری واگذارکند. در مراجعه به قانون فعلی جمهوری اســلامی ایران، مشاهده می شــود که قانون‌گذار در ماده 1168 قانون مدني، حضانت را هم حــق و هم تکلیف والدین قرار داده اســت؛ یعنی به لحاظ حق بودن، حاضن (کسی که از کودک نگهداری می‌کند) می‌تواند آن را به دیگری واگذار کند؛ ولی تکلیف از او ساقط نمی‌شود؛ بنابراین اگر طفلی که حضانتش به غیر واگذار شده، مرتکب خطا و جرمی یا دچار سوء تربیت شود، مکلف به حضانت، مسئول اعمــال طفل است، همچنین در صورت نپذیرفتن مسئولیت نسبت به طفل، قانون مي‌تــواند مکلف را ملزم کــند.

شرايط و صلاحيت لازم برای حضانت کودک

در متون فقهی برای حضانت کودک، شرایطی ذکر شده که مهم‌ترین آن، موارد زیر است:

الف- اسلام

 بنا به نظر فقها حضانت کودک مسلمان5 برعهده پدر یا مادر مسلمان است.

ب- عقل

 هر کدام از پدر و مادر که از سلامت عقلی بـــرخوردار نباشــد، نمی‌تواند حضانت کودک را بر عهده بگیرد؛ زیـــرا قادر به حفظ و حراست از کودک خود نیست.

د- امانت‌داری

امین بودن به معنای آشکار نشدن نشانه‌های فسق و خیانت و کوتاهی نکردن در مسائل مربوط به زندگی کودک است.

ه- سلامت از بیماری‌های مزمن و مسری

 به نظر برخی از فقها با وجود بیماری‌های مسری و مزمن حق نگهداری کودک از بین می‌رود.6

نتیجه

1. فلسفه حضانت کودک عبارت است از: رعایت مصلحت کودک و مادر، اهرم کنترل مرد برای طلاق.

2. حضانت هم حق و هم تکلیف است که با واگذاری آن، تکلیف ساقط نمی‌شود.

3. اسلام برای شخصی که می‌خواهد حضانت کودک را برعهده بگیرد، شرایطی مثل عقل، اسلام، سلامتی از بیماری‌های مزمن و مسری و... قرار داده است.

پی نوشت ها:

  1. ابن فارسی، ابوالحسن احمد بن فارس زکریا (1404) معجم المغاییس اللغه. تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الاعلام السلامیه، ذیل واژه«حضن» .
  2. علامه حلی، حسن بن یوسف (1413)مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. ج7، دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ص306.
  3. مهریزی، مهدی( 1382) شخصیت و حقوق زن در خانواده. دوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص370.
  4. حاجیان، مهدی، حق حضانت، مجله امید انقلاب، شماره 378.
  5. کودکی که در زمان تولد پدر مسلمان داشته است.
  6. رهبر، مهدی( 1390) ازدواج مجدد و حق حضانت فرزند. فصلنامه شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده، شماره 54.

نظرات

captcha