شفاعت غیر معصوم از معصوم
گروهی از بندگان شایسته به دلیل جایگاه والایی که در درگاه الهی دارند می‌توانند دیگران را شفاعت کنند. بنابر روایات متعدد، فاطمه معصومه سلام الله علیها دارای مقام شفاعت گسترده، نزد پروردگار است. همچنین حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها) دارای مقام عصمت است گرچه عصمت ایشان، اکتسابی است؛ بنابراین طلب شفاعت در این زیارت¬نامه درخواست شفاعت از غیر معصوم نیست. از سوی دیگر با توجه به اینکه امام رضا علیه السلام در مقام تعلیم چگونگی زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها بودند، ممکن است این درخواست شفاعت، برای سایر افراد در هنگام زیارت باشد.

سؤال:

براساس این فراز از زیارت نامه حضرت معصومه«یَا فَاطِمَةُ اشْفَعِی‏ لِی فِی الْجَنَّةِ‏»که از امام رضا علیه السلام نقل شده است؛ آیا در خواست شفاعت امام معصوم از غیر معصوم امکان دارد؟

پاسخ:

در پاسخ به این سوال لازم است به چند نکته توجه شود:

1. یکی از اعتقادات مسلم شیعه، شفاعت است. گروهی از بندگان شایسته به دلیل شأن عظیمی که در درگاه الهی دارند می‌توانند از دیگران دستگیری کنند و آن دسته از انسان‌های گناهکار را که زمینه جذب عنایت الهی را دارند، از عذاب نجات داده و وارد بهشت کنند. مقام شفاعت، موهبتی الهی است و خداوند شفاعت کسانى را مى‌پذیرد که مأذون و مجاز از طرف او باشند: «من ذاالذى یشفع عنده إلا بإذنه».(بقره/ 256) و به کسانى داده مى‌شود که به مرتبه عالى از قرب الهى و بندگى خالصانه پروردگار رسیده باشند. بر اساس روايات، عالی‌ترين مرتبه شفاعت «مقام محمود» است كه مخصوص پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله است1، سپس انبیاء و ائمه معصومین علیهم السلام و بعد از آنها، بندگان خالص حق و اولیاء مقرب درگاه الهی که هر کدام در حد مقام و درجه معنوى خویش، حق شفاعت دارند.2

2. عصمت به نیروی بازدارنده از معصیت گفته می‌شود که انسان به وسیله آن از گناهان دوری می‌کند و دارای مراتب است، عالی‌ترین درجه عصمت که موهبتی الهی است و عصمت از خطا را نیز شامل می‌شود، مخصوص پیامبر و ائمه علیهم السلام است؛ اما مراحلی از عصمت، اکتسابی است؛ یعنی در تمام انسان‌ها این استعداد وجود دارد که با ارتقاء معنوی به این مقام برسند. لازمه رسیدن به این مقام، پرهیز از گناهان کبیره و صغیره و مراقبت دائمی است.

3. برخلاف زیارت نامه‌هایی که توسط غیر معصوم انشاء شده است، زیارت‌نامه حضرت معصومه سلام الله علیها از ناحیۀ امام رضا علیه السلام نقل شده است، سعد اشعری از محدّثین بزرگ قم، نقل می‌کند که امام رضا علیه السلام به من فرمودند: «یا سعد! قبری از ما در خاک شماست. عرض کردم: منظور قبر فاطمه معصومه سلام الله علیها است؟ فرمود: آری. سپس فرمود: شما آن بزرگوار را اینگونه زیارت کنید3» بنابراین زیارت‌نامه حضرت از سوی امام هشتم علیه السلام إنشاء شده است.

4. فراز‌های این زیارت‌نامه به خوبی بر مقام و منزلت والای حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها دلالت می‌کند. در زیارت آن بانو آمده است: «یا فاطمة اشفعی لی فی الجنة؛ ای فاطمه برای من نزد خدا درباره بهشت شفاعت کن.» بنابر روایات متعدد فاطمه معصومه سلام الله علیها که از سلسله امامت و عصمت است دارای مقام شفاعت، نزد پروردگار است. درباره گستردگی شفاعت فاطمه معصومه سلام الله علیها در روایت آمده است: «حضرت معصومه سلام الله علیها به تنهایی برای شفاعت شیعه کافی است.4» البته این مقام تنها به این دلیل نیست که ایشان، دختر، خواهر و عمه امام هستند، بلکه به واسطه رابطه مخصوص با مقام ربوبی است5 که برای ما قابل درک نیست و تنها خدا و پیامبر و اوصیاء طاهرینش بر آن آگاهند.

5. طلب شفاعت در این زیارت‌نامه درخواست شفاعت از غیر معصوم نیست؛ چراکه آن حضرت در ایمان و پاکی به درجه بالای عصمت اکتسابی نایل شده است گرچه عصمت ایشان در مرتبه عصمت معصومین علیهم السلام نیست و مقام آن‌ها را ندارند، ولی دارای منزلتی بزرگ و حقی عظیم است که از سنخ و نوع همان حق و منزلت ائمه علیهم السلام است. شاهد بر این مطلب، روایاتی است که امام رضا علیه السلام لقب معصومه را به آن حضرت داده است و مسلم است که امام معصوم براساس واقعیت، به ایشان این لقب را داده است.

این نکته قابل ذکر است که موارد مشابه در تاریخ آمده است، به عنوان مثال در آخرین وداع امام حسین علیه السلام با حضرت عقیله بنی هاشم سلام الله علیها  آمده است که امام خطاب به حضرت زینب سلام الله علیها می‌فرماید: «یا اختاه! لا تنسینی فی صلاه اللیل؛ من را در نماز شبت فراموش نکن.6» حضرت سیدالشهدا با این جمله می‌خواهد به همگان مقام حضرت زینب سلام الله علیها را معرفی کند که می‌تواند برای ولی خدا دعا کند. بنابراین طلب شفاعت حضرت رضاعلیه السلام در زیارتنامه حضرت معصومه سلام الله علیها نیز می‌تواند به مقام نورانی حضرت معصومه سلام الله علیها سلام الله علیها اشاره داشته باشد.

6. از سوی دیگر با توجه به اینکه امام رضا علیه السلام در مقام تعلیم چگونگی زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها به سعد اشعری بودند، این احتمال وجود دارد که این درخواست شفاعت برای سایر افراد در هنگام زیارت باشد.

نتیجه

1. بنابر روایات متعدد، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها از شفاعت کنندگان نزد پروردگار است.

2. حضرت معصومه دارای عصمت است. لقب معصومه را امام رضا علیه السلام به آن حضرت داده است و امام بر اساس واقعیت لقب می‌دهد.

3. طلب شفاعت حضرت رضا علیه السلام در زیارتنامه حضرت معصومه سلام الله علیها اشاره به مقام نورانی حضرت معصومه سلام الله علیها دارد.

4. با توجه به اینکه امام رضا علیه السلام در مقام تعلیم کیفیت زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها بودند، ممکن است این درخواست شفاعت برای سایر افراد باشد.

پی نوشت ها:

  1. طباطبایی،محمدحسین(1363)الميزان. ج 1،تهران:امیرکبیر، ص 176 – 177.
  2. صدوق،علی(1377)خصال. تهران: کتابچی،ص 624.
  3. مجلسی، محمدباقر (1403ق)بحارالانوار. ج99،بیروت: مؤسسة الوفاء، ص266.
  4. مجلسی، همان، ج ۶، ص ۲۲۸.
  5. حسینی،علی(1385)رواق عصمت، شرحی بر زیارتنامه حضرت معصومه(س). قم:زائر، ص286.
  6. جواد شبّر(1409ق) ادب الطف أو شعراء الحسين(ع). ج1، بیروت: دار المرتضى،ص242.

نظرات

captcha